Sphaera – 1647 INGEZIEN

Sphaera – 1647 INGEZIEN

De Sphaera van Johannes de Sacrobosco. Ik vind ‘m bijzonder. Deze editie van 1647 van Elsevier is de laatste editie die van dit boek is gemaakt. Hoewel een super vernieuwend concept voor de wereld in 1230 en zelfs nog in 1647 was de inhoud van dit boek tegen die tijd wel verouderd en dus niet meer een hoofdbron van kennis over de aarde op vele Europese universiteiten.

Ik heb het boek in mogen zien op de afdeling Special Collections van de Universiteitsbibliotheek in Leiden.

Een van de eerste edities van dit handgeschreven manuscript uit 1230 stamt uit 1539. De editie die ik vandaag mocht inzien komt uit 1646 > Dik 100 jaar later. De kopergravure hier, is minder fraai dan de prachtige simplistische versie uit de oudere editie.

Prachtig boek en ook belangrijk in die tijd. Tot er een nog betere waarheid kwam was dit een handboek op vele universiteiten. De illustratie hieronder is 110 jaar ouder dan die daar weer onder staat. De eenvoud van die onderste vind ik fenomenaal. Die recentere is wellicht strakker, maar het simplistische van een nieuw concept in die tijd komt mooi tot zijn recht in de houtsnede.

1647 – Kopergravure
1539 – Houtsnede

Ik ben hier verder ingedoken en heb op Google Books niet minder dan 25 verschillende edities gevonden van dit boek: En dat leverde mooie resultaten op: Klik om naar de volledige versie op Google Books te gaan.

1490 

1490

1501

1513

1519

1539

1545

1546

1549

1550

1558

1561

1562

1567

1573

1578

1593

1601

1606

1620

1626

1635

1639

1647

1656



Niet minder dan 6 verschillende versies van die mooie iconische illustratie: Enkele zijn zelfs compleet fout geïnterpreteerd toen ze werden nagemaakt… Onder dit overzicht de belangrijkste 6. Ook mooi te zien dat die fraaie van hierboven het vaakst voorkomt (in verschillende kwaliteiten)



De pagina wordt wat rommelig, maar doet wat ie moet doen: deze mooie (mislukte) concept illustraties tonen. Na het verzamelde overzicht, nu de belangrijkste 6 varianten:

1490 – Dit is de oudste versie die ik kan vinden, met op zich een heldere illustratie, echter lijkt het iets over golven te zeggen en niet over de bolling van de aarde. Er is een betere variant…

1501 – Deze is bijzonder: compleet verkeerd geïnterpreteerd, want dat wat men wil zeggen is niet mee genomen in de illustratie: te ver gegaan en de plank misgeslagen…

1531 – De eerste keer dat de mooiste versie van de illustratie wordt gebruikt. Hier gaat het voor het eerst duidelijk over de bolling van de aarde – zij is rond !

1539 – Een hele bijzondere poging… Ook een mislukte: Vanaf een hoge golf is de boom niet te zien want de golf zit ervoor??? Apart…

1556 – Al zo vroeg in de tijd dat ik deze versie van de illustratie tegen kom. De volgende keer pas 70 jaar later. In het overzicht meen ik 3 houtsnedes en 2 kopergravures te herkennen.

1593 – Ook hier een mislukte poging. Het lijkt een samenstelling van de golf variant en de aardbol variant: op vele fronten een amateuristische poging deze. Deze lijkt ook maar een keer (verkeerd) toegepast: in het overzicht zie je dat daarna weer de voorgaande versie wordt gebruikt.

Prachtig om te zien hoe een manuscript honderden jaren overleeft voor het voor het eerst gedrukt wordt. Even fraai om te zien hoe het met deze interpretaties soms helemaal fout gaat. Eigenlijk is alleen de 3e (uit 1531) echt helder om het concept uit te leggen en ook meteen de mooiste. Blij met dit kleine onderzoekje.

Voor ik dit boek kon inzien had ik Sacrobosco als ‘astronoom’ al uitgelicht.

>>> Ga terug naar het overzicht van alle boeken