Ik keek eerder al op Catawiki naar Romeinse munten met een Griffioen erop, maar dat leek een dure hobby. Nu heb ik een veiling gewonnen tegen een betaalbare prijs, met een mooie afbeelding van een Griffioen erop. van 81 jaar NA Christus. Een prima start, kan goed nog meer volgen. Daarna ook een hele kleine van 450 jaar VOOR Christus aangeschaft. Ook deze was voordelig: ik heb (vooralsnog) net zo veel schik van een Griffioen op een muntje van een paar tientjes, dan een van honderden euro’s. Er is voldoende voorhanden:
Hoe oud zijn de mijne? (Ten opzichte van 2026)
5: 470-450 VOOR het begin van de jaartelling > Minstens 2.476-2.496 jaar oud
2: 450-425 VOOR het begin van de jaartelling > Minstens 2.451-2.476 jaar oud
3: 367-356 VOOR het begin van de jaartelling > Minstens 2.382-2.393 jaar oud
1: 81-96 NA begin van de jaartelling > Minstens 1.930-1.945 jaar oud
4: 260-268 NA het begin van de jaartelling > Minstens 1.758-1.766 jaar oud
Mijn collectietje:
1. Romeinse munt uit provinciaal – Egypte, Alexandrië – Domitianus – bronzen (AE) obol, keerzijde: griffioen
Voorzijde: Keizer Domitianus – Regeerde van 81 tot 96 na Christus
Achterzijde: Griffioen met voorpoot op wiel
Herkomst: Regionale munt van de Romeinse provincie Alexandrië in Egypte
Materiaal: AE > Brons-Koper legering
Diameter: 18 mm
Gewicht: 3.55 gram
Waarde: 1 Obol is 1/6e Drachme (Alexandrijnse tetradrachme)
Leeftijd: 1.930 jaar oud, bijna 2 millennia !
Over deze munt: In deze periode sloeg Alexandrië zijn eigen munten, los van Rome, met een heel herkenbare stijl. De waarschijnlijke inscriptie aan de voorzijde is niet meer leesbaar, maar luidde zoiets: Keizer Domitianus, de Verhevene. Betekenis van de griffioen: Symbool van macht en waakzaamheid, bewaker van schatten en heilige kennis. Verbonden met: Apollo (Grieks), de zon, en indirect met koninklijk gezag. In Egypte en Alexandrië werd de griffioen ook gezien als: een beschermend wezen, dat orde bewaakt tegen chaos: Perfect propaganda-beeld voor een keizer.
Het Romeinse rijk rond 81-96 na Christus
De munt uit 81–96 n.Chr. ontstond in een periode waarin het Romeinse Rijk zijn grenzen stevig had verankerd en onder Domitianus werkte aan versterking van leger, bestuur en keizerlijk gezag. Het rijk was uitgestrekt, stabiel en militair dominant, en de muntslag uit deze jaren ademt het zelfvertrouwen van een imperium dat zich bewust was van zijn macht en positie in de toenmalige wereld.
Alexandrië is een van de beroemdste steden uit de oudheid.
De stad werd gesticht in 331 voor Christus door Alexander de Grote, aan de Middellandse Zee in het huidige Egypte. Hij wilde hier een stad bouwen die Grieks denken zou verbinden met Egyptische kennis — en dat lukte. Alexandrië groeide uit tot een wereldstad. Eeuwenlang was het een van de grootste en rijkste steden ter wereld, naast Rome en later Constantinopel. Handelaren, geleerden en zeelieden uit Afrika, Europa en Azië kwamen er samen. Het bekendste symbool van Alexandrië was de Vuurtoren van Pharos. Deze toren was meer dan honderd meter hoog en hoorde bij de zeven wereldwonderen van de oudheid. Hij leidde schepen veilig de haven binnen en stond symbool voor kennis en macht. Maar misschien nog beroemder was de Bibliotheek van Alexandrië. Dit was geen gewone bibliotheek, maar een enorm kenniscentrum. Men probeerde alle boeken van de wereld te verzamelen. Wetenschappers bestudeerden er wiskunde, sterrenkunde, geneeskunde en filosofie. Hier werden ideeën ontwikkeld die we nu nog gebruiken, zoals meetkunde en geografische kaarten. Alexandrië was ook een culturele smeltkroes. Grieken, Egyptenaren, Joden en later Romeinen leefden er samen. Dat ging niet altijd vreedzaam, maar het zorgde wel voor een unieke uitwisseling van ideeën, religies en talen. In de Romeinse tijd bleef Alexandrië belangrijk, maar langzaam verloor de stad haar oude glorie. De bibliotheek verdween — hoe precies, weten we niet zeker — en politieke onrust en machtswisselingen deden de rest. Toch leeft Alexandrië voort in de geschiedenis. Als symbool van kennis, ontdekkingsdrang en wereldwijd contact. Het was een plek waar mensen geloofden dat de wereld te begrijpen was — als je maar genoeg wilde leren.
Wat betekent die beschrijving – die ook voor mij nieuw is… De munt komt uit Teos, een Griekse stad in Ionië (in Anatolië, aan de westkust van het huidige Turkije). Geslagen ongeveer tussen 450 en 425 v.Chr., in de klassieke Griekse periode (tijd van Perikles en de Peloponnesische Oorlog).
“AR” staat voor argentum = zilver. “Tetartemorion” > De denominatie (waarde-eenheid). Letterlijk Grieks voor: “een kwart van een obol”
0.23 g, 8 mm > Gewicht: 0,23 gram. Diameter: 8 millimeter (Extreem klein, zelfs naar antieke maatstaven.) De munt moet nog thuis aankomen, en 8 mm is zeer klein natuurlijk, maar 0,23 gram is wel erg weinig. We gaan het zien.
Voorzijde: De griffioen was het stadssymbool van Teos. De griffioen: was een beschermer van goddelijke macht, werd vaak geassocieerd met Apollo. Stond voor: waakzaamheid, orde, kosmische balans. Teos was: een rijke handelsstad, cultureel belangrijk, bekend om poëzie (o.a. Anakreon). De griffioen zei als het ware: “Deze munt komt uit Teos, onder bescherming van de goden.”
Achterzijde: Een vierdelige incusie (ingeslagen kruisvorm): geen afbeelding, maar een technisch kenmerk van de muntproductie. Typisch voor archaïsche en vroeg-klassieke Griekse munten
Leeftijd: 2451 tot 2.476 jaar oud
2. Griekse munt uit Ionia, Teos. Circa 450-425 BC. AR Tetartemorion (0.23g, 8mm). (SNG Kayhan I 601)
Hieronder mijn eigen foto: 8 mm is verdomd klein, zelfs voor een muntje en een mooie foto is zelfs met de iPhone lastig. Even proberen en aan de knoppen draaien levert een acceptabel resultaat op, met nog iets te veel slagschaduw…
Het Griekse rijk rond 450 voor de geboorte van Kinderke Jezus
Tussen 450 en 423 v.Chr. bevond de Griekse wereld zich in de bloeitijd van de Klassieke periode. Athene stond aan het hoofd van de Delische Zeebond en beheerste grote delen van de Egeïsche Zee, terwijl Sparta de dominante landmacht bleef op de Peloponnesos. Het Perzische Rijk controleerde nog altijd delen van Klein-Azië, waaronder de Ionische kust, maar de grote Perzische invasies lagen inmiddels achter de rug. In deze dynamische en vaak gespannen wereld lag Teos, een Ionische kuststad in West-Anatolië (het huidige Turkije). Teos was een belangrijke handelsstad en stond bekend om zijn wijncultus en de verering van Dionysos. De stad balanceerde politiek tussen Perzische invloed en de Atheense zeemacht, wat haar positie strategisch én kwetsbaar maakte. Munten uit Teos weerspiegelen die maritieme handelsoriëntatie en culturele verfijning: ze zijn het product van een kosmopolitische, economisch actieve stad die deel uitmaakte van het brede netwerk van de Griekse wereld in haar culturele hoogtijdagen.
3. Griekse munt uit Sicily, Syracuse. Dionysius de Jongere(367-356 BC). Brons, 21mm. ‘Kainon’ issue
Ook deze voor weinig gescoord op Catawiki. (Geen reserve price)
Kenmerken
Uit Syracuse, Sicilië
Keizer Dionysios II – 367-357 BC
21 mm doorsnede
8,45 gram
materiaal AE
Griffin springing left + Horse prancing left
Code: HGC2-509 Kainon
Voorzijde
Griffioen springend naar links. Daaronder wolken. Het versterkt het mythische karakter van de griffioen — een wezen dat zich in de sfeer tussen aarde en hemel beweegt. In Syracuse werd de griffioen geassocieerd met Apollo en met aristocratische macht.
Keerzijde
Paard steigerend of paraderend naar links. Teugel zichtbaar. Vaak met grondlijn. Het paard verwijst naar: De sterke hippische traditie van de stad. De beroemde Syracusaanse cavalerie. Paardenmotieven zijn zeer typisch voor Syracusaanse munten sinds de 5e eeuw v.Chr.
Historische context:
Zoon van Dionysios I, een van de machtigste tirannen van de Griekse wereld. Regeerde 367–357 v.Chr. (eerste periode). Werd later verdreven en keerde nog kort terug. Bekend uit de geschiedenis door zijn conflict met Plato, die probeerde hem tot een “filosoof-koning” te vormen. Zijn regering werd gekenmerkt door: Druk van Carthago, Politieke instabiliteit, Interne machtsstrijd.
Over Syracuse
In de 4e eeuw v.Chr. was Syracuse: De machtigste stad van Sicilië. Een grote maritieme en militaire macht. Cultureel zeer ontwikkeld. Bekend om haar spectaculaire zilveren decadrachmen. Deze bronzen munt was bedoeld voor lokaal gebruik, kleinere transacties binnen de stad en regio. De paardenscènes op Syracusaanse munten beïnvloedden latere Romeinse en zelfs renaissancistische kunst. Syracuse was in de klassieke wereld dé referentie voor artistiek muntontwerp.
Numismatische details.
Diameter: ca. 21 mm. Gewicht: 8,45 gram. Metaal: Brons. Referentie: Hoover, Handbook of Greek Coinage (HGC) 2, nr. 509. Bronzen munten uit deze periode: Tonen regelmatig corrosie (zoals bij dit exemplaar). Waren gegoten en daarna geslagen. Hebben vaak ruwe oppervlakken. Waarde was ongeveer 1/4 drachme.
Leeftijd
In 2026 had deze munt dus een leeftijd van 2.382 tot 2.392 jaar
Het Griekse rijk rond 360 voor de geboorte van Kinderke Jezus
In de periode waarin deze munt werd geslagen (ca. 367–357 v.Chr.) bestond er geen “Grieks rijk” als één politieke eenheid, maar een uitgestrekt netwerk van onafhankelijke stadstaten en kolonies rond de Middellandse Zee. Op het Griekse vasteland wisselden Athene, Sparta en Thebe elkaar af in een voortdurende machtsstrijd na de Peloponnesische Oorlog, terwijl in het westen Syracuse uitgroeide tot de dominante macht van Sicilië. Onder Dionysios II probeerde deze stad haar invloed te behouden te midden van interne spanningen en voortdurende conflicten met Carthago. Tegelijkertijd tekende zich in het noorden een nieuwe grootmacht af: Macedonië, dat onder Philippus II korte tijd later de Griekse wereld zou onderwerpen en de weg vrijmaakte voor de veroveringen van Alexander de Grote. Deze munt is daarmee een tastbaar overblijfsel uit de laatste fase van de klassieke, nog onafhankelijke Griekse stadstaten — een wereld op het punt van ingrijpende verandering.
4. Romeinse munt van keizer Gallienus die regeerde van 253-268 na Christus
De munt heet een Antonianus en ik heb hem via een automatische zoekfunctie op Marktplaats kunnen scoren voor slechts 15 euro. Toch mooi voor iets van 1750 jaar oud ! Het is dan ook niet meer de strakste van allemaal, maar dat heb je bij deze prijzen. Eerste de foto’s van de verkoper:
En dit zijn mijn foto’s, met mooie kartelrand van het slijten over de eeuwen heen…
Munt: antoninianus
Datering: waarschijnlijk 260-268 n.Chr., mogelijk specifieker 267-268 n.Chr.
Voorzijde: stralenkroon, portret van Gallienus naar rechts
Opschrift voorzijde: IMP GALLIENVS AVG
Keerzijde: griffioen
Opschrift keerzijde: APOLLINI CONS AVG
Betekenis: Apollini Conservatori Augusti – “Aan Apollo, beschermer van de keizer”
Muntatelier: Rome, met een officina-/atelierletter in de afsnede
Catalogus: RIC V.1, 165
Materiaal: billon (koper-zilverlegering, ca. 30% zilver)
Gewicht: afhankelijk van het exemplaar, doorgaans rond 2-3 gram
Dit is dus een munt uit de zogenaamde “Zoo Series” van Gallienus, een beroemde serie antoniniani met dieren en fabelwezens op de keerzijde. De griffioen is hier verbonden met Apollo, vandaar het opschrift APOLLINI CONS AVG. De catalogi geven voor dit type Rome als muntplaats. Met wat hulp van betere exemplaren is de mijne ‘beter te herkennen’: Zie hoe de Griffioenen steeds iets anders zijn: nieuwe mallen gemaakt dus over de jaren.
Rome in die tijd:
Rond het jaar 268 na Christus zat het Romeinse Rijk diep in een grote crisis, met als belangrijkste gebeurtenissen de moord op keizer Gallienus, de opkomst van keizer Claudius II Gothicus en grote oorlogen tegen Germaanse stammen. Moord op Gallienus: Keizer Gallienus werd in de zomer van 268 na Christus vermoord tijdens een belegering bij Milaan. Claudius II Gothicus greep de macht in Rome na de dood van Gallienus. Grote delen van het rijk, zoals Gallië en Spanje, waren al jaren afgescheiden onder eigen tegenkeizers
Op de foto: Gallienus, meer context op de site waar ik de foto ook vandaan heb + Rome rond de 3e eeuw naar Christus (Bron Brittanica)
5. Mijn oudste en tweede uit Teos, voor slechts 15 euri…
Zo leuk dat deze hobby niet heel duur hoeft te zijn, al moet ik zeggen dat deze wel erg vaag is, maar ja hij is dan ook 2.496 jaar oud. (Nummer 5 hierboven is mijn duidelijkste, en duurste maar nog altijd betaalbaar) Op een stukje meteoriet na het oudste wat ik in huis heb. Dit is de tweede munt uit Teos, maar deze is ouder, groter en van brons ipv zilver > zie muntje twee
Dit is een kleine bronzen munt uit Teos, een Griekse stad in het oude Ionië, aan de westkust van het huidige Turkije. De datering is circa 470/465–449 v.Chr. Dat betekent dat de munt is geslagen in de vijfde eeuw v.Chr., in de tijd van de klassieke Griekse wereld. Athene was toen een belangrijke macht en de Perzische oorlogen lagen nog relatief kort achter de Grieken. Verkoop foto’s:
- Leeftijd: ongeveer 2.475–2.495 jaar.
- Gewicht: 1,32 gram.
- Diameter: 12 mm.
- Metaal: brons, aangeduid met Æ (aes).
- Patina: groen, ontstaan door corrosieproducten van het koper in het brons.
Hieronder eigen foto’s waarbij het licht linksboven is gericht op de vleugels en rechtsboven op de kop en snavel. De andere zijde kan ik niet veel meer van maken na bijna 2.500 jaar…
Voorzijde: de griffioen > De griffioen zit naar rechts, met open bek en uitstekende tong. De vleugels zijn gevouwen en één voorpoot is opgeheven. Het is een levendig, bijna waakzaam dier, ondanks de kleine afmetingen van de munt. Waarom juist een griffioen? Het dier was een belangrijk muntteken van Teos. Het komt ook voor op veel oudere en grotere zilveren munten van de stad. De combinatie met een lier is dus een mooie verbinding tussen het herkenbare stadswapenachtige dier en de culturele identiteit van Teos.
Achterzijde: de lier > De lier is een muziekinstrument uit de Griekse oudheid, een verre neef van de harp. De Griekse letters verwijzen naar de inwoners van Teos. De stad had bovendien een sterke culturele reputatie en was verbonden met de dichter Anacreon.
Teos is tegenwoordig een archeologische vindplaats bij Sığacık, ongeveer 60 kilometer ten westen van İzmir. De stad lag aan een baai met havens en was een belangrijke Ionische nederzetting. Later werd er ook een beroemde tempel voor Dionysus gebouwd. Dat maakt de munt extra interessant: je kunt de herkomst niet alleen op een kaart aanwijzen, maar ook de resten van de stad bezoeken waar de munt ooit in omloop kan zijn geweest.
De twee munten naast elkaar
Zelfde plaats, iets andere tijd, andere maat, ander materiaal, maar wel beiden met Griffioen !
| Kenmerk | 6. Bronzen munt (deze) | 2. Zilveren munt |
|---|---|---|
| Stad | Teos, Ionië | Teos, Ionië |
| Datering | ca. 470/465–449 v.Chr. | ca. 450–425 v.Chr. |
| Metaal | Brons | Zilver (AR) |
| Gewicht | 1,32 g | 0,23 g |
| Diameter | 12 mm | 8 mm |
| Waarde-eenheid | Æ, kleine bronzen munt | Tetartemorion, kleine zilveren denominatie |
| Referentie | BMC Ionia 40, volgens de verkoper | SNG Kayhan I 601 |
| Hoofdthema | Griffioen en lier | Nog te bevestigen aan de hand van de foto’s |
Mislukt… Mijn duidelijkste, grootste en duurste (wel betaalbaar) blijk ik toch NIET ‘gewonnen’ te hebben…
Tijdens een weekendje weg zat ik wat te ‘surfen’ op Catawiki en dat moet je natuurlijk niet doen… Wij als bieders hadden de minimumprijs niet gehaald, maar na sluiting kreeg ik een aanbod dat ik na een korte check heb genomen. Dit is een mooi helder exemplaar. Die korte check duurde blijkbaar net te lang, want alle bieders hadden het aanbod gekregen om het hoogste bod (dat dus niet de minimum prijs had behaald) toch te kunnen kopen. Ik ging in op het aanbod, betaalde het bedrag en dacht dus dat ik de winnaar was. Niet dus bleek later; iemand was me voor. Het geld moet ik nog terug krijgen… Jammer Catawiki, dat je bij biedingen tot op de milliseconden kunt controleren wie als laatste het hoogste bod heeft, maar in dee omgekeerde situatie de betalingsmogelijkheid niet kunt blokkeren als iemand me voor is. Pannenkoeken… Jammer want het was een fraaie. Daarom laat ik hem hieronder toch nog even staan als onderdeel van het verwerkingsproces 😉
Datering: circa 325-310 voor Christus
Leeftijd in 2026: 2.335–2.345 jaar oud
Gewicht: 7,49 gram
Diameter: 20 mm
Materiaal: Brons
Geschatte waarde: (150-200 euro, maar ik heb minder dan de helft betaald)
Voorzijde: Bebaarde satyrkop naar rechts
Keerzijde: Voorste deel van een griffioen naar links, met daaronder een steur
Catalogusverwijzingen: SNG Stancomb 542; MacDonald 69; SNG BM Black Sea 869–871; HGC 7, 113.
De munt is geslagen in Pantikapaion. Dat was een belangrijke Griekse stad aan de Straat van Kertsj, die de Zwarte Zee verbindt met de Zee van Azov. Tegenwoordig ligt de locatie bij Kertsj op de Krim.
In de vierde eeuw v.Chr. was dit een welvarend gebied waar Griekse kolonisten, lokale volkeren en handelsnetwerken rond de Zwarte Zee samenkwamen. Pantikapaion werd een belangrijk centrum van het Bosporaanse koninkrijk.
Dat is relevant voor deze munt: het is geen munt uit Athene of Rome, maar uit de Griekse wereld aan de rand van de Zwarte Zee, waar Griekse beeldtaal en regionale tradities elkaar ontmoetten.
De keerzijde toont niet een complete griffioen, maar de voorstelling van een Griffioen: alleen het voorste deel van het fabeldier, met de voorpoten en de vleugels. Dat is een belangrijk onderscheid als je de afbeelding historisch beschrijft. Het is een herkenbaar motief uit de antieke Griekse muntkunst. De griffioen was in de Griekse mythologie een hybride bewaker, vaak verbonden met goud en kostbare rijkdommen. Griekse verhalen plaatsten griffioenen onder meer in de verre gebieden ten noorden en oosten van de bekende Griekse wereld. De precieze betekenis van de griffioen op deze specifieke munt is echter niet met zekerheid vastgesteld.
Onder de griffioen staat een steur, eveneens naar links gericht. Die vis is niet zomaar een decoratief detail. De steur was belangrijk in de economie van het gebied rond de Zwarte Zee. Hij vormde een waardevolle voedselbron en was onderdeel van de regionale visserij en handel. Onderzoek naar de vismotieven op munten uit de Bosporusregio behandelt die lokale betekenis expliciet. De munt verenigt dus twee verschillende beeldwerelden:
– De steur: een herkenbaar dier uit de plaatselijke natuurlijke omgeving en economie.
– De griffioen: mythologie, macht en mogelijk bescherming van rijkdom.
De letters op de keerzijde zijn volgens de catalogus:
Π – Α – Ν
Dat zijn Griekse hoofdletters: pi, alfa en nu. Ze vormen de afkorting PAN, die bij deze muntreeks verwijst naar Pantikapaion. De naam wordt vaak in verband gebracht met Pan, de Griekse god die ook met de stad wordt geassocieerd. De voorzijde toont een bebaarde satyrkop. Satyrs zijn mythologische wezens die verbonden zijn met Dionysos, wijn, natuur ongebreidelde levenskracht. De figuur heeft menselijke trekken, maar ook dierlijke kenmerken.
